Liza Pham

Thời gian này Liza thực sự quan tâm đến nơi ở của những “người đặc biệt” mà thường chúng ta hay quên mất sự hiện diện của họ trong cuộc sống hiện đại này. Mỗi cá thể đặc biệt ấy họ có sự nhạy cảm khác nhau, chính vì điều này khiến tôi đặc biệt suy nghĩ về nơi họ ở, nơi họ đến cũng cần được những nhà thiết kế như tôi giải mã để đưa ra những bài toán xử lý không gian khác biệt.

Dựa vào các thí nghiệm của Albert Bandura từng chứng minh rằng con người học hỏi thông qua việc quan sát và phản ứng với những gì xung quanh họ. Con người chính là sản phẩm của môi trường xung quanh, hay nói cách khác không gian sống nơi mà chúng ta hoạt động hoặc tiếp xúc mỗi ngày đã có tác động trực tiếp vô hình chi phối cảm xúc của chúng ta.

Người bình thường như Liza mỗi ngày đều quan sát, mọi thứ cảm xúc được chi phối bởi ánh sáng, màu sắc của cây xanh của nắng của bầu trời, mùi hương từ hoa cỏ từ đất và nước, âm thanh của những loài chim hót trong khu vườn ở nơi văn phòng thi thoảng có tiếng bước chân đi lại, nói chuyện của những đồng nghiệp xung quanh. Tất cả điều này tạo nên một cuộc sống màu sắc tác động đến cảm xúc làm việc mỗi ngày của tôi. Còn họ thì sao nhỉ?

Người khiếm thị – họ nghĩ gì? 

Ronnie Milsap là nhạc sĩ đồng quê được nhận 6 giải Grammy, ông là một người khiếm thị bên cạnh ông còn nhiều ca nhạc sĩ khác. Theo những nghiên cứu, người mù có khả năng cảm âm vượt trội gấp 10 lần so với người bình thường. Thực ra, người khiếm thị không “nhìn” không gian theo cách chúng ta vẫn nghĩ. Họ cảm nhận bằng sự tương phản, bằng kết cấu vật liệu, logic của bố cục và bằng việc cảm nhận âm thanh.

Vì vậy, trong thiết kế, cần đặc biệt lưu ý:

• Thiết kế cách âm ở tường, trần và đặc biệt là các cửa đi để giảm các tạp âm tác động tiêu cực đến giấc ngủ của họ.
• Tăng độ tương phản rõ ràng giữa sàn, tường và nội thất để dễ nhận biết. Người khiếm thị họ không nhìn thấy được màu đẹp xấu mà họ chỉ phân biệt được các mảng sáng và tối tạo sự khác biệt rõ ràng giữa các vật thể giúp họ định vị được mọi thứ dễ dàng hơn.
• Sử dụng vật liệu có texture khác nhau để định vị khu vực bằng cảm giác sờ, cầm, nắm hoặc bước chân như cách giúp họ xác định được khu vực nhà vệ sinh bằng cách tạo một ngạch cửa bằng đá có độ nhám rõ rệt hoặc thay đổi vật liệu khác nhau về hấp thụ nhiệt phân biệt tốt hơn.
• Quy hoạch giao thông lối đi có trật tự, đơn giản, dễ nhớ giúp họ nhớ được các khu vực để định hướng khi đi lại, việc này áp dụng ở các không gian biệt thự lớn có nhiều khu chức năng khác nhau.
• Ánh sáng của người khiếm thị cần sáng gấp 2 lần so với người bình thường điều này tác động đến việc thiết kế chiếu sáng ở các resort nghỉ dưỡng. Họ dễ mất phương hướng với ánh sáng chiếu điểm tạo vùng sáng cực gắt mà vùng tối sâu, các chiếu sáng gián tiếp lại quá tối. Với họ, ánh sáng phải được thiết kế dựa trên nguyên tắc đồng đều giữa các không gian.

Người khiếm thính – có thể nhìn thấy giọng nói của bạn? 

Với người khiếm thính, vấn đề không nằm ở không gian, mà nằm ở việc thiếu tín hiệu giao tiếp. Họ có thể nhìn khẩu hình môi của bạn mà đoán biết được bạn ở vùng miền nào của đất nước. Để có một bản thiết kế thân thiện với người khiếm thính cần thay đổi cách truyền thông tin như:

• Chuyển đổi tín hiệu âm thanh của chuông cửa, báo cháy thành hình ảnh của ánh sáng nhấp nháy như chúng ta vẫn thường thấy ở các thiết kế chuông cửa khách sạn 5* khi bấm chuông đèn sẽ nhấp nháy thay vì chỉ kêu bing boong.
• Tạo không gian mở, hạn chế góc khuất để họ có thể quan sát và kết nối bằng thị giác vì vậy khi thiết kế nhà cho người khiếm thính Liza thường chọn cách bố trí không gian mở thay vì đóng kín nhiều tường.
• Giảm nhiễu rung gây xao nhãng để tăng khả năng cảm nhận môi trường như không nên bố trí các loại máy móc khi vận hành tạo ra độ rung lớn làm nhiễu âm khiến cho người khiếm thính khó phân biệt được bước chân người hay tiếng gõ cửa vì những tiếng rung này thường có cường độ cực kỳ nhỏ. Ví dụ như tránh treo cục nóng điều hoà ở mảng tường giáp phòng của người khiếm thính tiếng rung của máy sẽ làm phiền đến sinh hoạt của họ.

Người mù màu – chỉ thấy màu xám phải làm sao?

Hồi đó học đại học kiến trúc mình cứ nghĩ là các bạn trong lớp đều sẽ có khả năng cảm thụ màu sắc giống mình. Nhưng mãi sau đi học chơi với một người bạn mới biết bạn ấy chỉ có thể nhìn thấy màu xám khi nhìn màu đỏ và mình nhớ còn một người bạn khác nữa cũng vậy. Người mù màu thường không được chú ý trong thiết kế, nhưng thực tế họ chiếm một tỷ lệ không nhỏ.

Người mù màu họ có khả năng phân biệt siêu tốt các sắc thái của màu xám. Việc này gắn với thiết kế của chúng ta như thế nào? Dưới đây là một vài quan sát của Liza khi thiết kế chủ yếu ở các phần truyền đạt thông tin:

• Luôn kết hợp với hình dạng, ký hiệu, chữ viết như các bảng chỉ dẫn mũi tên ở các khu công cộng thường nên có đi kèm với chữ ví dụ mũi tên sang phải đi kèm với chứ “Hồ bơi”.
• Các công tắc bật tắt đèn trong phòng cũng nên có chữ ON – OFF hoặc in nổi logo ở phần bật hoặc tắt việc này giúp những người mù màu xác định bằng chữ thay vì bằng đèn (thông thường bạn sẽ thấy bật công tắc là đèn đỏ hoặc xanh)
• Sử dụng màu để phân biệt ví dụ như định vị khu vực bằng màu sắc như toilet nam cửa màu đỏ, toilet nữ cửa màu xanh điều này không nên thiết kế ở các khu nhà vệ sinh công cộng mà nên kèm theo ký hiệu hình.

Với Liza, một thiết kế cao cấp không nằm ở vật liệu, màu sắc hay số tiền bỏ ra mà là một thiết kế mang lại sự công bằng trong trải nghiệm sống.